ENFLASYON DÜZELTME PLANI
Makro Plan :
1- Önce 2003 yıl sonu bilançosu enflasyon düzeltmesine tabi tutulmalıdır. Yeni, 2004 yılı içinde işe başlayanlar tarafından, dönem başı bilançoları üzerinde düzeltme yapılmayacaktır.(17 No.lu Sirküler 10.1)
2- Düzeltilmiş 2003 yıl sonu bilançosu için yapılması gerekli yevmiye maddeleri, 2004 yılı defterlerine işlenmeli, böylelikle 2004 yılı kayıtları düzeltilmiş 2003 yılı bilançosunu da kapsamalıdır.
3- Vergi karşılıkları dışında, 2004 yılı için olağan dönem sonu işlemleri yapılmalıdır.
4- Yukardaki 1,2,3 üncü maddelerde yazılı işlemler sonucunda elde edilen bilanço, 2004 yıl sonu bilançosu olarak enflasyon düzeltmesine tabi tutulmalıdır.
5- Düzeltilen 2004 yıl sonu bilançosu için yapılması gerekli yevmiye maddeleri (vergi karşılıkları da dahil) 31.12.2004 tarihi itibarıyla yapılmalıdır.
6- Düzeltilen 2004 yıl sonu bilançosu Yeni Türk Lirasına çevrilmeli ve 2005 yılı kayıtları bu değerlerle açılmalıdır.
A- 2003 Yıl Sonu Bilançosunun Düzeltilmesi :
1- Parasal olmayan kalemler belirlenir,
2- Stokların düzeltilmesinde toplulaştırılmış yöntemlerden biri kullanılmayacak ise, stok kalemlerinin deftere kayıt tarihleri tespit edilir. Stok maliyetleri üzerinde finansman gideri varsa bunların reel olmayan kısımları ayrıştırılır.
3- Maddi duran varlıklar ve maddi olmayan duran varlıkların satınalma bedelleri ve deftere kayıt tarihleri çıkartılır. Maliyetleri üzerinde finansman gideri varsa bunların reel olmayan kısımları ayrıştırılır. Birikmiş amortismanlar, ait oldukları kıymetin açılış bilançosu tarihindeki düzeltme sonrası ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir. Eklenmesi gereken zamanında ayrılmamış amortismanlar da ayrılmış sayılarak dikkate alınır.
4- İştiraklerde; nakdi sermaye karşılığı alınan hisse senetleri için ödeme tarihi, aynı sermaye karşılığı alınan hisse senetleri için sermaye olarak konulan kıymetlerin mülkiyetinin intikal ettiği tarih; temettü karşılığı alınan hisse senetleri için ise iştirak edilen şirket sermayesinin tescil tarihi tespit edilir. Maliyetleri üzerinde finansman gideri varsa bunların reel olmayan kısımları ayrıştırılır. Yeniden değerleme ve benzeri fonlardan gelen hisseler varsa sıfırlanır.
5- Nakit olarak ödenmiş sermayede tahsil tarihi, ayni olarak konulan sermayede mükliyetin intikal tarihi, kar yedekleri geçmiş yıl karları ve dönem net karının sermayeye ilave edilmesi dolayısıyla arttırılan sermayede ise tescil tarihi tespit edilir. Yeniden değerleme ve benzeri fonlar kaynaklı sermaye artışları ise sıfırlanır. Emisyon primi ve hisse senedi iptal karlarının tahsil tarihleri tespit edilir.
6- Diğer parasal olmayan kalmelerin satınalma bedelleri ve tarihleri çıkartılır
7- Tespit edilen tarihler için hesaplanan düzeltme katsayıları ile belirlenen tutarlar çarpılır.
8- Açılış bilançosunda yer alan parasal kalemler aynı kalır. Parasal olmayan kalemler düzeltilmiş olarak bilançoya yazılır. Bu şekilde düzenlenen bilançoda aktif ve pasif kalemlerin dengesini sağlayan bir tutar hesaplanır ve geçmiş yıl kar/zararı olarak özkaynak kalemlerinin sonuna eklenir.
B- Cari Dönem Bilançosunun Düzeltilmesi :
1- Parasal olmayan kalemler belirlenir,
2- Stokların düzeltilmesinde toplulaştırılmış yöntemlerden biri kullanılmayacak ise, stok kalemlerinin deftere kayıt tarihleri tespit edilir. Stok maliyetleri üzerinde finansman gideri varsa bunların reel olmayan kısımları ayrıştırılır.
3- Maddi duran varlıklar ve maddi olmayan duran varlıkların açılış bilançosundaki düzeltilmiş değerleri dönem sonuna taşınır. Cari dönem girişleri var ise satınalma bedelleri ve deftere kayıt tarihleri çıkartılır. Maliyetleri üzerinde finansman gideri varsa bunların reel olmayan kısımları ayrıştırılır. Cari dönem çıkışları var ise; açılış bilançosundaki düzeltilmiş değeri, defterden çıkış tarihine taşınarak kayıtlardan çıkarılır.
4- İştiraklerin açılış bilançosundaki düzeltilmiş değerleri dönem sonuna taşınır. Dönem içi girişlerinin kaynaklarına göre düzeltme tarihleri belli edilir. Cari dönem çıkışları var ise; açılış bilançosundaki düzeltilmiş değeri, defterden çıkış tarihine taşınarak kayıtlardan çıkarılır.
5- Özkaynak kalmelerinin açılış bilançosundaki düzeltilmiş değerleri dönem sonuna taşınır. Dönem içi girişlerinin kaynaklarına göre düzeltme tarihleri belli edilir. Açılış bilançosunda tespit edilen geçmiş yıl kar zararı dönem sonuna taşınır. Dönem içinde ödenen temettü ödeme tarihinden düzeltilerek geçmiş yıl karından düşülür.
6- Tespit edilen tarihler için hesaplanan düzeltme katsayıları ile belirlenen tutarlar çarpılır.
7- Dönem sonu bilançosunda yer alan parasal kalemler aynı kalır. Parasal olmayan kalemler düzeltilmiş olarak bilançoya yazılır. Bu şekilde düzenlenen bilançoda aktif ve pasif kalemlerin dengesini sağlayan bir tutar hesaplanır ve geçmiş yıl kar/zararı olarak özkaynak kalemlerinin sonuna eklenir.
C- Vergi Matrahının Hesaplanması :
1- Matrahın hesaplanmasında enflasyon düzeltmesi sonucu hesaplanan dönem karı dikkate alınır.
2- Kanunen kabul edilmeyen giderler ve istisnaların düzeltilmiş değerleri hesaplanır.
3- 31.12.2003 ve önceki yılların geçmiş yıl mali zararları ilk yıl mukayyet değeri ile dikkate alınır ve matrahtan indirilir. Enflasyon dönemi içinde oluşan geçmiş yıl zararları ise matrah tespitinde ilgili yılın sonuna kadar düzeltilir ve düzeltilmiş değerleri ile dikkate alınır.
4- Yatırım indirimi tutarı tespit edilir.
5- Düzeltilmiş dönem karına, düzeltilmiş kanunen kabul edilmeyen giderler ve istisnalar eklenir, indirimler düşülerek dönem vergi matrahına ulaşılır.
Stokların Düzeltilmesi
Stokların Düzeltilmesinde Esas Alınması Gereken Ölçüt
Vergi Usul Kanununun değerleme ölçütlerine göre stoklar, maliyet bedeli ile değerlenmekte olup 31/12/2003 tarihi itibariyle maliyet bedelleri üzerinden defterlere kayıt tarihlerine göre (stokların alımında avans olarak yapılan ödemelerde ödeme tarihine göre) bulunan düzeltmeye esas tutar ile düzeltme katsayısının çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaklardır.
İşletmeler, çeşit ve miktar itibariyle önemli tutarlara ulaşan stoklarına ilişkin olarak, düzeltme işleminde gerçek yöntemi uygulayabilecekleri gibi 328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde gösterilen toplulaştırılmış yöntemlerden herhangi birini de tercih edebileceklerdir.
Stokların düzeltilmesinde gerçek yöntemi kullanan mükellefler mümkün olduğunca inebildikleri kadar alt ayrıma giderek düzeltme işlemini gerçekleştireceklerdir. Toplulaştırılmış yöntemleri seçenler ise mümkün olduğunca inebildikleri her bir alt ayrım itibariyle diledikleri toplulaştırılmış yöntemi kullanmakta serbesttirler.
Toplulaştırılmış Yöntemlerin Tercih Edilmesi
Stokların çeşitliliği, işlem hareketlerinin yoğunluğu dikkate alındığında daha pratik sayılabilecek toplulaştırılmış yöntemlere ihtiyaç duyulmuştur. Bu yöntem sadece stoklara uygulanır.
31/12/2003 tarihli bilançolarda gözüken stoklara ait tutarların düzeltilmesine ilişkin olarak 28/2/2004 tarih ve 25387 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 328 sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile iki tür toplulaştırılmış yöntem öngörülmüştü: Basit ortalama yöntemi ile stok devir hızı yöntemi.
1/1/2004 tarihinden sonraki geçici vergi dönemleri sonu itibariyle düzenlenecek olan bilançoların düzeltilmesine ilişkin olarak 13/8/2004 tarih ve 25552 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 338 sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ile de stok devir hızı yöntemi yerine hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi getirilmiştir.
Enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olan mükellefler, 31/12/2003 tarihli bilançolarını düzeltirken toplulaştırılmış yöntemleri kullanmış olsun ya da olmasınlar, 1/1/2004 tarihinden sonraki geçici vergi dönemleri sonu itibariyle düzenlenecek olan bilançolarında yer alan stoklarını, toplulaştırmış yöntemlere göre düzeltmek istedikleri takdirde, 338 sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde yer alan toplulaştırılmış yöntemlerden arzu ettiklerini seçebilecekler, ancak seçtikleri yöntemden, bu seçimi yaptıkları hesap dönemi dahil üçüncü hesap döneminin sonuna kadar dönemeyeceklerdir.
Toplulaştırılmış yöntemler kanunda "basit ortalama yöntemi" ve "hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi" olarak iki şekilde tanımlanmış, Maliye Bakanlığı yetkisi dahilinde "stok devir hızı" yöntemini de eklemiştir.
a) Basit ortalama yöntemi; gelir tablosu kalemleri ile stokların düzeltmede esas alınacak tarihlere bağlı kalınmaksızın dönem ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tabi tutulması olarak belirlenmiştir.
Stokların düzeltilmesinde kullanılacak düzeltme katsayısı, Aralık ayına ilişkin fiyat endeksinin, bu endeks ile bir önceki geçici vergi döneminin sonundaki (Eylül) fiyat endeksi toplamının ikiye bölünmesi sonucu bulunan endekse bölünmesiyle elde edilen dönem ortalama düzeltme katsayısıdır..(17 No.lu Sirküler 3)
b) Hareketli ağırlıklı ortalama yöntemi; dönem sonu stok ve dönem içinde satılan mal maliyetinin enflasyon düzeltmesine esas alınacak tutarlarının hareketli ağırlıklı ortalama düzeltme katsayısı ile çarpılması suretiyle enflasyon düzeltmesine tabi tutulması olarak belirlenmiştir. (Bir önceki döneme ait düzeltilmiş satılan mal maliyeti enflasyon düzeltmesi yapılan dönemin sonuna taşıma katsayısı uygulanarak taşınır. Bu hesaplamalarda amortisman ve reel finansman giderleri, endekslenmeden dikkate alınır.)
c) Stok devir hızı yöntemi; sadece 31.12.2003 tarihli bilanço düzeltmesinde kullanılabilecek bir yöntemdir. Stok devir hızı yönteminde mükellefler; öncelikle stok devir hızını, sonrasında ortalama stokta kalma süresini hesaplayacaklar ve nihayetinde de 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen stokların hangi aydan kaldığını bulacaklardır. Stokların hangi aydan kaldığı bulunduktan sonra yapılması gereken, düzeltmeye esas tarih itibarıyla düzeltme katsayısını bulmak ve bu katsayıyla 31/12/2003 tarihli bilançoda görünen stoklara ait tutarı çarpmaktır.
Menkul Kıymetler ve Mali Duran Varlıkların Düzeltilmesi
Hisse senetleri, tahviller, hazine bonoları,yatırım fonu katılma belgeleri, yatırım ortaklığı hisse senetleri, gelir ortaklığı senetleri, kar zarar ortaklığı belgeleri, menkul kıymetler kapsamında belirtilebilir.
Menkul kıymetlerin geçici süre elde tutulması amacıyla alınanları, dönen varlıklar arasında; uzun süreli elde tutulmak amacıyla alınanları ise duran varlıklar arasında gösterilirler.
Menkul kıymetlerin değerlemesi VUK Md. 279 ile düzenlenmiştir. Buna göre, vergi mevzuatındaki değerleme hükümleri açısından, menkul kıymetler ve mali duran varlıklar;
- alış bedeki,
- borsa rayici,
- düz iskonto,
ile değerlendirilenler olmak üzere üç kategoride ele alınabilir.
Düzeltmeye Esas Tutarın Tespit Edilmesi
Öncelikle iştirakler, bağı ortaklıklar, bağlı menkul kıymetler ve diğer hisse senetlerinin satınalma maliyetleri tespit edilir.
Satınalma maliyeti içinde varsa finansman maliyeti bulunur ve finansman maliyetinin içindeki reel olmayan kısım hesaplanarak maliyetten düşülür.
Hisse edinim kaynakları belirlenir. Bunlardan yeniden değerleme artış fonu, maliyet artış fonu gibi fonlar düzeltmeye tabi tutulmaz ve sıfırlanırlar.
Formül:
Düzeltmeye Esas Tutar= Satınalma Maliyeti -ROFM -YDAF -MAF
Düzeltmeye Esas Tarihin Tespit Edilmesi
Emisyon primi, hisse senedi iptal karları ve karların sermayeye ilave edilmesi ile elde edilen hisse senetleri, ilgili sermaye artırımının tescil tarihinden itibaren düzeltilirler.
Mali duran varlıkların, sermaye artışına nakdi olarak katılım sonucunda elde edildiği durumlarda ödeme tarihi esas alınır. Ayni sermaye artışından edinilen hisse senetlerinin bedelinde ise sermaye artışına konu ayni kıymetlerde mülkiyet intikal tarihi dikkate alınır.
Bedelsiz Alınan Hisse Senetleri
Bilindiği üzere anonim şirketlerde sermaye artışlarının kaynağı, işletme dışındaki diğer şahıslar veya ortaklar tarafından sağlanan dışsal kaynaklar olabileceği gibi içsel yani işletmeye ait sermaye yedekleri, kar yedekleri ve geçmiş yıllar karları da olabilmektedir.
1/1/2004 tarihinden önce ayrılmış olan ve sermayeye ilave edilen yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonların sermayeye ilavesi nedeniyle oluşan sermaye artışları artış olarak dikkate alınmayacak ve bunlar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaklardır.
Buna göre,
· İşletmenin aktifine kayıtlı maddi duran varlık kalemlerinin Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yeniden değerlenmesinden oluşmuş değer artışlarından,
· İşletmenin iştirakleri ile bağlı ortakları bünyesinde Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yapılan yeniden değerleme dolayısıyla oluşmuş değer artışlarından,
· Gelir Vergisi Kanununun 38 inci maddesine istinaden gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetlerin satış kazancının maliyet bedelinin arttırılan kısmına tekabül eden kısımlarından,
kaynaklanan sermaye artışlarına ilişkin olarak ortaklara verilen ve itibari değerle değerlenen bedelsiz hisse senetleri, enflasyon düzeltmesi yapmak zorunda olan ortaklar tarafından, aşağıda "İştiraklerden Bedelsiz Olarak Alınan Hisse Senetleri" olarak belirtilen şekilnde düzeltmeye tabi tutulacaktır. İşletmeye ait sermaye yedekleri, kar yedekleri ve geçmiş yıllar karlarından kaynaklanmakla birlikte yukarıda sayılanlar dışındaki kaynaklardan dolayı oluşan sermaye artışlarına ilişkin olarak verilen hisse senetleri, diğer parasal olmayan kıymetler gibi (düzeltmeye esas tutar ile düzeltme katsayısının çarpılması suretiyle) düzeltileceklerdir.
İştiraklerden Bedelsiz Olarak Alınan Hisse Senetleri
Çeşitli sebeplerle iştiraklerden bedelsiz olarak alınan ve itibari değerle değerlenen hisse senetleri, bunlar için daha önceden aktif ve pasifte açılmış hesapların kapatılması ve alış bedeli ile değerlenen hisse senedi miktarının bedelsiz alınan kadar artırılıp, alış bedeli yeniden bulunan miktara bölünmek suretiyle düzeltmeye esas tutar bulunacak ve düzeltmeye esas tarih olarak da orijinal hisse senetlerinin iktisap tarihi esas alınacaktır.
Yabancı Para Cinsinden Hisse Senetleri, İştirakler ve Avansların Durumu
Yabancı paraların da parasal kıymet olarak dikkate alınacağı hükme bağlanmıştır.
Hisse senetleri, borsada işlem görsün görmesin düzeltme katsayısı ile çarpılmak suretiyle düzeltilecektir.
Ancak, işletmelerin aktifinde bulunan yabancı para cinsinden hisse senetleri, iştirakler ve avansların, Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 nci maddesinin (A) fıkrasının (8) numaralı bendinin Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye istinaden düzeltme tarihindeki döviz kuru ile düzeltilmeleri uygun görülmüştür.
Devir, Bölünme ve Birleşme Yoluyla İktisap Edilen Kıymetler
31/12/2003 tarihinden öncesine rastlayan (Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ve 38 inci maddeleri ile Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinde belirtilen ve mukayyet değerleriyle yapılan) devir işlemleri nedeniyle işletme aktifinde yer alan iktisadi kıymetlerin düzeltmeye esas tarihi olarak devir tarihi değil söz konusu kıymetlerin devir yoluyla ortadan kalkan işletmenin envanterine alındığı; birleşmede ise birleşilen kurumun kayıtlarına intikal ettiği tarih düzeltmeye esas tarih olarak dikkate alınacaktır.
Giriş Tarihi Belli Olmayan İktisadi Kıymetler:
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (8) numaralı bendinin (c) alt bendinin Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye istinaden, kayıtlara giriş tarihi ay olarak belli edilemeyen parasal olmayan iktisadi kıymetler için ilgili kıymetin işletme bünyesine girdiği yılın ilk ayının, kayıtlara giriş tarihi yıl olarak belli edilemeyen iktisadi kıymetler için ise işletmenin hayata geçtiği yılın ilk ayının (işletmenin 1970 yılından önceki bir tarihte kurulmuş olması halinde 1970 yılının Ocak ayı) düzeltmeye esas tarih olarak dikkate alınması uygun bulunmuştur.
Kayıtlara giriş tarihi ay olarak belli edilemeyen iktisadi kıymetler, 31/12/2003 tarihinden önce meydana gelen (Kurumlar Vergisi Kanununun 37 ve 38 inci maddeleri ile Gelir Vergisi Kanununun 81 inci maddesinde belirtilen ve mukayyet değerleriyle yapılan) devir işlemlerinden geliyor ise enflasyon düzeltmesine tabi bu nev'i kıymetler için düzeltmeye esas tarih olarak devir tarihi dikkate alınabilecektir. (VUK Sirküler No:9)
Satış İşleminde Yapılacak Düzeltmeler
Enflasyon düzeltmesine tabi tutulan değerlerin elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet addolunur.
31.12.2003 Tarihli bilançoda yer alan ve düzeltilen kalemlerin elden çıkarılması halinde de, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet bedeli addolunur. Şu kadar ki, amortismana tâbi olmayan kıymetlerin düzeltilmiş değerinin altında bir bedelle satılması halinde, düzeltilmiş değerle düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zarar, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmaz.
Maddi Duran Varlıklar ve Birikmiş Amortismanların Düzeltilmesi
Düzeltmeye Esas Tutarın Belirlenmesi
Maliyet bedelinden, aktifleştirilmiş olan finansman maliyetlerin reel olmayan kısımları, kur farkları düşülür. (31/12/2003 tarihli bilançoya ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınması mümkündür.)
Benzer şekilde yeniden değerleme değer artışları da maliyet bedelinden indirilir.
Düzeltmeye Esas Tarihlerin Belirlenmesi
Maddi duran varlıklar, maliyet bedeli üzerinden "deftere kayıt tarihi" itibarıyla alımı nedeniyle ödenen avanslarda ise "ödeme tarihi" itibarıyla enflasyon düzeltmesine tabi tutulurlar.
31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan (yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan, her türlü madde ve malzeme ile işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamaların yapıldığı) yatırımlara ilişkin tutarların düzeltilmesi; söz konusu yatırımlara ait geçmiş her ay sonu itibariyle kesinleşmiş harcama tutarlarının (reel olmayan finansman maliyeti var ise düşülmesi şartıyla) o ayın düzeltmeye esas tarih olarak dikkate alınması yoluyla bulunacak düzeltme katsayısı ile çarpılması ve bulunan bu tutarların toplanması suretiyle yapılacaktır.
Amortismanların Düzeltme İşlemi
Düzeltmeye esas bedel ve tarihlere göre bulunan düzeltme katsayılarına göre düzeltme işlemi yapıldıktan sonra, düzeltilen bu tutarlar üzerinden birikmiş amortisman ve dönem amortisman giderleri hesaplanır.
Faydalı ömürlerini (amortisman süresini) tamamlamış, ancak işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilmeye devam edilen amortismana tabi iktisadi kıymetleri (vergi matrahı üzerinde herhangi bir etkisi olmaması nedeniyle) enflasyon düzeltmesi hükümlerine tabi tutup tutmamakta mükelleflerin serbest bırakılması Maliye Bakanlığınca uygun bulunmuştur.(9 No.lu Sirküler 2.2)
Amortisman sürelerini tamamlamakla birlikte maliyet bedelleri üzerinden itfa edilmiş olmaları nedeniyle net defter değerleri ile bilançoda görünen (iz bedeliyle izlenmeyen) binaların, Vergi Usul Kanununun geçici 25 ve mükerrer 298 inci maddelerine göre enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.(17 No.lu Sirküler 6)
Amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılmış olan birikmiş amortismanlar, parasal olmayan kıymet mahiyetindedir ve enflasyon düzeltmesine tabi tutulacaklardır.
Açılış bilançosunda yer alan birikmiş amortismanlar, ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilecektir.
İktisadi kıymetle ilgili kanuni süresinde ayrılmayan amortisman tutarı, fiilen ayrılmış kabul edilecektir. Kıymetin amortisman ayırma süresi çok önce bitmiş de olsa zamanında ayrılmamış amortismanlar ayrılmış kabul edilecektir. Bununla ilgili muhasebe kaydı 698 hesaba borç, örneğin 257 hesaba alacak yazılmak suretiyle olacaktır. (17 No.lu Sirküler 4.1, 4.2)
Takip eden dönemlerde; kalan süreye göre, düzeltilmiş değer üzerinden amortisman ayrılacaktır. İktisadi kıymet, 01.01.2004 tarihinden itibaren aktife girmiş ise faydalı ömür esasına göre yeni usulde, daha önce aktife girmiş ise eski usule göre (genel oran %20) amortisman ayrılacaktır.
Finansal Kiralamaya Konu İktisadi Kıymetlerin Düzeltilmesi
Vergi Usul Kanununa 4842 sayılı Kanunun 25 inci maddesiyle eklenen mükerrer 290 ıncı maddenin yürürlüğe girmesine kadar, yeniden değerleme ve amortisman ayrılması, finansal kiralama şirketi bünyesinde yapılmaktaydı. Ancak, bu değişikle birlikte amortismanın kiracı tarafından ayrılacağı hükmü getirildiğinden, mükerrer 290 ıncı maddenin yürürlüğe girdiği 1/7/2003 tarihinden sonra düzenlenen sözleşmelere istinaden kiralanan iktisadi kıymetler, kiracı tarafından amortismana tabi tutulacaktır.
Bu açıklamalar çerçevesinde finansal kiralama şirketlerinin kiraya verdikleri iktisadi kıymetlerden; 1/7/2003 tarihinden önce düzenlenen sözleşmelere istinaden kiralananların finansal kiralama şirketi; bu tarihten sonra düzenlenen sözleşmelere istinaden kiralanan iktisadi kıymetlerin de kiracılar tarafından enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.
Özkaynak Kalemlerinin Düzeltilmesi
Özkaynak kalemleri; ödenmiş sermaye, yeniden değerleme değer artış fonu, maliyet artış fonu, emisyon primi gibi sermaye yedekleri; yasal yedekler, olağanüstü yedekler gibi kar yedekleri ile geçmiş yıl ve dönem kar veya zararlarından oluşur.
Özkaynak hesapları içinde yer alan yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonlar, niteliği itibarıyla enflasyon etkisi ile oluştuklarından, mükerrer düzeltme olmaması için bu fonların sıfırlanması gerekmektedir.
Sıfırlanacak Fonlar:
1- İşletme bünyesinde doğrudan oluşan fonlar:
a) Yeniden değerleme fonu: VUK'nun değişmeden önceki mükerrer 298 inci maddesi ile düzenlemişti. Amortismana tabi iktisadi kıymetler ve bu kıymetlere ait amortismanların yeniden değerlemelerinden oluşmaktadır.
b) Maliyet artış fonu: GVK'nun 38. maddesinde düzenlenmişti. Gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılmaları halinde, bu kıymetlerin maliyet bedellerinin TEFE oranında arttılarak yeniden tespit edilmesi ile yeniden belirlenen bu maliyet ile eski maliyet arasındaki farktan oluşmaktadır.
2- İşletme dışında oluşan fonlar: Yeniden değerleme ve maliyet artış fonunun iştirak edilen yavru şirkette sermayeye ilave edilmesi nedeniyle, iştirak eden ana şirkete bedelsiz olarak verilen hisse senetleri nedeniyle oluşan fonlardır.
Bu fonlar sermayeye ilave edilmiş ise sermaye hesabından, edilmemiş ise sermaye yedekleri arasından çıkarılarak sıfırlanacaktır.
Düzeltilecek Fonlar:
1- Hisse senedi ihraç karları (emisyon primleri): TTK'nun 466 madde birinci bendi uyarınca hisse senetlerinin çıkarılmasında, çıkarılma masrafları indirildikten sonra, itibari kıymetten fazla olarak elde edilen hasılat emisyon primi olarak tanımlanır. Nakdi sermaye artışı niteliğindeki bu primler, tahsil tarihi itibarıyla düzeltilecektir.
2- Hisse senedi iptal karları: TTK'nun 466 madde ikinci bendinde, iptal edilen hisse senetlerinin bedellerine mahsuben yapılan ödemelerin, bunların yerine çıkarılan senetlerden elde edilen hasılat noksanı ile kapatıldıktan sonra kalan kısmı iptal karı olarak tanımlanır. Bu karlar, tahsil tarihi itibarıyla düzeltilecektir.
3- Yasal yedekler: TTK'nun 469. maddesine göre ayrılırlar. Birinci tertip yedek akçe, her yıl safi karın %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sini bulana kadar ayrılır. İkinci tertip yedek akçe, her yıl safi kardan birinci tertip yedek akçe ayrıldıktan sonra kalan tutardan pay sahipleri ile kara iştirak eden diğer kimselere dağıtılmasına karar verilmiş kısım ayrılır. Yasal yedekler, deftere kayıt tarihi itibarıyla düzeltilecektir.
Ancak, 01/01/2004 tarihinden sonrasına ait bilançoların düzeltilmesi sırasında, 01/01/2004 tarihinden sonra ayrılmış olan yedek akçelerin düzeltmeye esas tarihi olarak, yedek akçe olarak ayrılmış olan tutarın ait olduğu hesap dönemi sonundaki ay dikkate alınacaktır. Buna göre, 01/01/2004 tarihinden sonraki dönemlere ait bilançoların düzeltilmesi sırasında, 2004 yılı içerisinde ayrılan yedek akçelerin düzeltmeye esas tarihi 2003 yılının Aralık ayı olacaktır.(VUK Sirküleri No:17, Madde 16)
4- Statü yedekleri: TTK'nun 467. maddesine göre ana sözleşmeye yasal olarak belirlenen oranların daha üstünde yedek ayrılması hükmü konulabilir, yasal yedeklerin üstünde bulunan yedek akçeler statü yedekleri olarak tanımlanır. Statü yedekleri, deftere kayıt tarihi itibarıyla düzeltilecektir.
5- Olağanüstü yedekler: Şirketin devamlı gelişmesi ve istikrarlı kar payı dağıtımı amacıyla, şirket genel kurulunda, yasa ve ana sözleşmede belirtilenler dışında da yedek akçe ayrılmasına karar verebilir. Olağanüstü yedek olarak tanımlanan bu yedek akçeler, sermayeye ilave edilmemiş ise deftere kayıt tarihi, sermayeye ilave edilmiş ise sermayenin tescil tarihi itibarıyla düzeltilecektir.
6- Gayrimenkul ve iştirak hisseleri satış karları: KVK'nun geçici 28.maddesi gereğince, iştirak hisseleri ve gayrimenkullerin satışından doğan kazancın, satışın yapıldığı yılda kurum sermayesine ilave edilen kısmı kurumlar vergisinden müstesnadır. (KVK'nun 8/18, geçici 10,18,23,29 uncu maddeleri de aynı niteliktedir.) İştirak hisseleri ve gayrimenkullerin satışından doğan karlar bünyesinde hem reel karı hem de enflasyon karını barındırlar. Bu haliyle içinden enflasyon karının ayrıştılması ve sıfırlanmasının doğuracağı zorluklar nedeniyle ihmal edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Sermayeye ilave edilmiş bu fonlar sermayenin tescil tarihi itibarıyla düzeltilecektir.
7- Yenileme fonu: VUK'nun 328. maddesi uyarınca, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde, bu satıştan doğan kar, bu kıymetin yenilenmesi amacıyla pasifte bir hesapta azami 3 yıl süre ile tutulabilir. Yenileme fonu, düzeltmeye yabi tutlacaktır. Düzeltme sonucu oluşan farklar; yenileme fonu 1 Ocak 2004 tarihinden önce ayrılmış ise geçmiş yıl kar/zararı hesabına intikal edecektir, 1 Ocak 2004 tarihinden sonra ayrılmış ise reel kar olarak hesaplara intikal edecektir.
8- Geçmiş yıl kar/zararları: Açılış bilançosunda yapılacak düzeltme sonucu oluşacak düzeltme farkları "enflasyon düzeltme" hesabına kaydedilecektir. Söz konusu hesabın bakiyesi geçmiş yıl kar/zararına kapatılacaktır.
Takip eden dönemlerde geçmiş yıl kar/zararı hesap döneminin başından itibaren düzeltmeye tabi tutulacaktır. (11 No.lu VUK Sirküleri Madde 3.2)
Düzeltilmiş geçmiş yıl kar veya zararı bulunurken de kayıtlarda yer alan geçmiş yıllardan gelen kar veya zararlar, düzeltme esnasında sıfırlanacaktır. 31/12/2003 tarihli düzeltilmiş bilançoda dönem net karı/zararı gösterilmeyecek, geçmiş yıl kar veya zararı, düzeltilmiş bilanço denkliğini sağlayacak şekilde öz kaynaklar içinde yer alacaktır. (9 No.lu VUK Sirküleri)
Pasif kalemlere ait enflasyon fark hesapları, herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden çekildiği takdirde, bu işlemlerin yapıldığı dönemlerin kazancı ile ilişkilendirilmeksizin, bu dönemde vergiye tabi tutulur. Ancak öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farkları düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına mahsup edilebilir veya kurumlar vergisi mükelleflerince sermayeye ilave edilebilir; bu işlemler kâr dağıtımı sayılmaz.
9- Birleşme Primi: Vergi kanunlarına göre (67 seri numaralı Kurumlar Vergisi Kanunu Genel Tebliğinin 9.2 bölümünde açıklamalar yapımıştır) bir aktif veya pasif kalem olmayan birleşme primi; aktif ve pasifi dengeleyici, geçici bir hesap olup, hangi hesapta izlenirse izlensin bu niteliği değişmeyecektir. Bu nedenle Kurumlar Vergisi Kanununun 37 nci maddesi kapsamında yapılan devir işlemleri sonucu ortaya çıkan birleşme priminin enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmaması gerekmektedir.
Bazı Kalemlere Ait Açıklamalar
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, 1/1/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderler ile vergiden istisna edilmiş olan tutarları enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır. (VUK Sirküler 11, Mad.3.3)
1- 01/01/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderlere ilişkin olarak bilanço üzerinde herhangi bir düzeltme yapılmayacak olup, söz konusu giderler beyannamede enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alınacaktır.(VUK Sirküler 17, Mad.17)
2- Parasal aktiflerde azalma, parasal pasiflerde ise artma yaratan KKEG'lerin defterlere kaydedildikleri aylara ilişkin düzeltme katsayılarıyla düzeltilerek dikkate alınması, gerekir. Bu tür KKEG'lere örnek olarak belgesiz giderler, binek oto motorlu taşıt vergileri, cezalar, gecikme zamları, kabul edilmeyen nakdi bağışlar, örtülü sermayeye yürütülen faizler verilebilir.
3- Parasal olmayan aktif çıkışı şeklinde oluşan KKEG'lerin, o aktif kıymetin işletmeye girdiği ayın düzeltme katsayısıyla (dönem başında var olanların taşıma katsayısıyla) düzeltilmeleri gerekir. Bu tür KKEG'lere kabul edilmeyen aynî bağışlar, işletme sahiplerinin işletmeden çektikleri mallar veya sabit kıymetler, VUK hükümleri uyarınca emsal bedel takdiri yaptırılmadan zarar yazılan stok değer düşüklükleri sayılabilir.
4- Parasal veya parasal olmayan varlıklarda herhangi bir değişiklik yaratmayan kanunen kabul edilmeyen giderler nedeniyle herhangi bir düzeltme yapılması gerekmemektedir. Zira bunlar parasal varlıklardaki enflasyon kayıp ve kazançlarını etkilemeyen giderlerdendir. Örneğin kıdem tazminatı karşılıkları, vergisel yönden dikkate alınmayan alacak ve borç senetleri ile cari hesap ve çek reeskontları, VUK hükümlerine uygun olmayan şüpheli alacak karşılıkları, vergisel yönden dikkate alınmayan gelir ve gider tahakkukları, SPK'ya tabi şirketlerde borç değerlemesinde alış ve satış kurları arasındaki farklar, ortaklar cari hesabına beyanname üzerinde haricen yürütülen faiz gelirleri.
Yatırım İndirimi
Yatırım indirimi tutarları Gelir Vergisi Kanununun 19 ve geçici 61 inci maddelerinde yer alan hükümlere göre tespit edilecek tutarlar üzerinden beyannameye ithal edilecektir. (VUK Sirküler 11, Mad.3.3)
31/12/2003 tarihi itibariyle bilançoda yer almayan, ilgili aktif hesabına bilanço tarihinden önce aktarılmış bulunan ve yapılmakta olan yatırımlar hesabından gelmiş olan değerlerin düzeltmeye esas tarihi olarak, söz konusu değerlerin aktifleştirme tarihlerinin değil, yapılmakta olan yatırımlar hesabının kullanıldığı tarihlerin alınması gerekmektedir.
Buna göre söz konusu değerlerin düzeltilmesi iki aşamada gerçekleştirilecektir. Öncelikle her harcama, harcamanın gerçekleştiği ay sonu itibariyle aktifleştirme tarihine kadar, sonra da aktifleştirilen bedel kül halinde 31/12/2003 tarihine kadar düzeltilecektir. (VUK Sirküler 17, Mad.12)
Yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri
Yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetleri ile ilgili olmayan ilk madde malzeme/yarı mamül/mamül/diğer stokların düzeltilmesi sonucu oluşan farkların, Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilmemesi; ancak söz konusu kıymetlerin inşaat maliyetlerine aktarılması halinde, bu tarih itibariyle düzeltme sonucu oluşan farkların, Yıllara Sari İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir.
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci ve geçici 25 inci maddelerine göre düzeltme işleminde; mali tabloda yer alan bazı parasal olmayan varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin, ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas tutar olarak alınması gerekmekte olup, reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilen iktisadi kıymetler anılan maddelerde sayılmış durumdadır. Buna göre, yıllara yaygın inşaat ve onarma maliyetlerinin düzeltilmesi sırasında söz konusu kıymetler, reel olmayan finansman maliyeti ihtiva edebilen iktisadi kıymetler arasında yer almadıkları için, bünyelerinde reel olmayan finansman maliyeti ihtiva etseler bile ayrıştırma yapılmaksızın düzeltme işlemine tabi tutulacaklardır.
328 sıra numaralı Vergi Usul Kanunu Genel Tebliğinde, yabancı paralar ile yabancı para cinsinden ifade edilen kıymetlerin parasal kıymet olarak kabul edileceği belirtilmiş olup; yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinde mükellefler yabancı para üzerinden yapmış oldukları işlemlerini Vergi Usul Kanununun mevcut hükümleri doğrultusunda değerlemeye devam edecekler, bunlar için ayrıca düzeltme yapmayacaklardır.
Tasfiye Halinde Düzeltme İşlemleri
01/01/2004 tarihinden önce tasfiyeye giren şirketlerin tasfiyesinin 2004 yılı içinde sonuçlanması halinde, tasfiye durumundaki şirketlerin geçici vergi beyannamesi verme yükümlülüğü bulunmaması sebebiyle, hem 31/12/2003 tarihli bilanço hem de hesapların kesinleşmesinden sonra düzenlenen bilançonun düzeltilmesi gerekmektedir.
01/01/2004 tarihinden önce tasfiyeye giren kurumlardan, Kurumlar Vergisi Beyannamesinin 2005 yılındaki verilme süresinin sonu itibariyle tasfiyesi henüz sonuçlanmamış olanlar, 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını, düzeltmeye tabi tutarak 2004 tasfiye dönemine ait beyanname ekinde vereceklerdir. Ancak, tasfiyesi 2004 yılına ilişkin beyanname verme süresinden önce sonuçlananlar, 31/12/2003, 31/12/2004 ve (düzeltme şartları devam ediyor olmak şartıyla) 2005 kıst dönemine ilişkin bilançolarını düzelterek tasfiye beyannamesinin verilme süresi içerisinde tasfiye beyannamesiyle birlikte; beyanname verme süresinden sonra ve 2005 yılı içinde sonuçlananlar ise 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını 2004 yılına ait beyanname verme süresi içerisinde, (düzeltme şartları devam ediyor olmak şartıyla) 2005 kıst dönemine ilişkin bilançoyu ise tasfiye beyannamesinin verilme süresi içerisinde enflasyon düzeltilmesine tabi tutacaklar ve düzeltilmiş bilançoları tasfiye beyannamesi ekinde vereceklerdir.
Muhasebe Kayıtları
Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği
12 Sıra No'lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile enflasyon düzeltmesi için yeni hesaplar açılmıştır. Bu hesaplara bu programda yer alan tekdüzen hesap planında yer verilmiştir.
Yeni açılan hesaplar şunlardır:
"178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı"
"358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı"
"502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları"
"503- Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farkları (-)"
"648- Enflasyon Düzeltmesi Karları"
"658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları"
"697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı"
"698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"
Parasal olmayan bilanço kalemlerinin düzeltilmesi sonucu oluşan farklar, ilgili varlık ve kaynaklara ilişkin defter-i kebir hesaplarına (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesaplara) karşılık "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"na kaydedilir. Parasal olmayan varlık kalemlerinin enflasyona göre düzeltilmesi sonucu ortaya çıkan artışlar "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı" alacağına, parasal olmayan kaynak kalemlerindeki artışlar ise borcuna yazılır.
"698- Enflasyon Düzeltme Hesabı", alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre, "648- Enflasyon Düzeltmesi Karları" veya "658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları" hesabına devredilerek kapatılır.
Bilanço kalemleri yanında gelir tablosunu da düzelten işletmeler parasal olmayan varlık ve kaynakların düzeltme farklarına ilave olarak gelir tablosu kalemlerinin düzeltilmesinden ortaya çıkan farkları da "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"na kaydederler. Gelir hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar ilgili gelir hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) alacağına karşılık "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"na borç yazılır. Gider hesaplarının düzeltilmesinden ortaya çıkan farklar da ilgili gider hesaplarının (bu hesaplarda enflasyon düzeltmelerinin yarattığı farklar için açılacak tali hesapların) borcuna karşılık "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"na alacak yazılır. Hesabın alacak kalanı "648- Enflasyon Düzeltmesi Karları" hesabına, borç kalanı ise "658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları" hesabına devredilerek kapatılır.
31/12/2003 tarihli bilanço
31/12/2003 tarihli bilançonun enflasyon düzeltmesinde, parasal olmayan kalemlerin düzeltilmesinden ortaya çıkan düzeltme farkları ve sıfırlanması gereken özkaynak kalemleri "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı" na aktarılır. "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı"nın kalanı gelir yada gider unsuru olarak dikkate alınmayıp "570- Geçmiş Yıllar Karları" hesabına veya "580- Geçmiş Yıllar Zararları" hesabına aktarılarak kapatılır.
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım İşleri
"697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın borç kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın alacağına karşılık bu hesabın borcuna alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan "658- Enflasyon Düzeltmesi Zararları" hesabına aktarılır.
"697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın alacak kalanı dönem sonlarında söz konusu hesabın borcuna karşılık bu hesabın alacağına alınarak geçici kabule kadar bu hesapta bekletilir. Geçici kabul yapıldığında o projeye ilişkin tutar bu hesaptan "648- Enflasyon Düzeltmesi Karları" hesabına aktarılır.
"17- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri" hesap grubundaki yıllara yaygın inşaat işlerine ilişkin maliyetlerin ve "35- Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri" hesap grubundaki hakediş bedellerinin düzeltmesinden ortaya çıkan farklar, "697- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabında" izlenir. Bu hesap alacak ve borç kalanı vermesi durumuna göre "178- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" veya "358- Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı" na devredilerek kapatılır.
Ödenmiş Sermaye Grubu
"502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farkları" hesabı: Ödenmiş sermaye tutarının enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucunda ödenmiş sermaye tutarında meydana gelen artışlar bu hesabın alacağına, "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın borcuna kaydedilir. İzleyen dönemde enflasyon oranının düşmesi sonucu taşıma işleminden ortaya çıkan azalışlar bu hesabın borcuna "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın alacağına kaydedilir.
Bu farkların sermayeye eklenmesi durumunda "500- Sermaye Hesabı" nın alacağına karşılık bu hesap borçlandırılır.
"503- Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farkları (-)" hesabı: Ödenmiş sermaye tutarının ilk kez enflasyon düzeltilmesine tabi tutulması sonucu ödenmiş sermaye tutarında azalış meydana gelmesi durumunda bu hesabın borcuna, "698- Enflasyon Düzeltme Hesabı" nın alacağına kaydedilir. İzleyen dönemlerde düzeltme sonucunda ortaya çıkan olumlu farklar önce bu hesaptaki tutardan mahsup edilir, varsa kalanı "502- Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar" hesabına alacak yazılır.
Kayıt Zamanı
Geçiş döneminde, enflasyon düzeltmesi yapacak mükelleflerin beyanname verme süreleri uzatılmaktadır. Düzeltme işlemi beyannamelerinin verilme tarihine kadar yapılacak ve düzeltmelerin yapıldığı tarih itibariyle defter kayıtlarına intikal ettirileceklerdir.
5024 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesi hükmünden faydalanarak 2004 takvim yılı ikinci, üçüncü ve dördüncü geçici vergi dönemleri itibariyle enflasyon düzeltmesi yapmayan mükelleflerin, 31/12/2003 ve 31/12/2004 tarihli bilançolarını 2004 takvim yılına ilişkin yıllık gelir vergisi veya kurumlar vergisi beyannamelerinin verilme tarihlerine kadar düzeltmeleri ve düzeltmelerin yapıldığı tarih itibariyle de defter kayıtlarına intikal ettirmeleri, Vergi Usul Kanununun 5228 sayılı Kanunla değişik 17 nci maddesinin Maliye Bakanlığına verdiği yetkiye istinaden uygun görülmüştür.(VUK 14 No.lu Sirküler)
Matrahın Tespiti
2003 ve Önceki Yıllara Ait İndirilemeyen Geçmiş Yıl Mali Zararları
Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (f) bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, (düzeltme öncesi bilançolara dayanan) 2003 ve önceki yıllara ait indirilemeyen geçmiş yıl mali zararlarını mukayyet değerleri ile dikkate alacaklardır.
2004 ve Sonraki Yıllara Ait Geçmiş Yıl Mali Zararları
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2005 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, (düzeltilmiş 31/12/2003 tarihli bilançoya dayanan) 2004 ve sonraki yıllara ait geçmiş yıl mali zararlarını enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır.
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler ve İstisnalar
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendine göre; bilanço esasına göre defter tutan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, 1/1/2004 tarihinden sonra verilecek yıllık gelir vergisi ve kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinde beyan edecekleri vergi matrahlarını tespit ederken, 1/1/2004 tarihinden itibaren gerçekleşen kanunen kabul edilmeyen giderler ile vergiden istisna edilmiş olan tutarları enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş tutarları ile dikkate alacaklardır.
Yatırım indirimi tutarları ise Gelir Vergisi Kanununun 19 ve geçici 61 inci maddelerinde yer alan hükümlere göre tespit edilecek tutarlar üzerinden beyannameye ithal edilecektir.
Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinin (c) bendine 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle eklenen (3) numaralı alt bent ile (31/12/2003 tarihli bilançoya ait düzeltme ile sınırlı olmak üzere) amortisman süresi bitmemiş olan kıymetlere ilişkin maliyet veya alış bedelinden düşülen reel olmayan finansman maliyetinden amortisman ayrılmamış tutarın, 2004 ve sonraki dönemlerde 5 yılda ve eşit taksitler halinde dönem kazancının tespitinde gider olarak dikkate alınacağı belirtilmiştir. Enflasyon düzeltmesi uygulamasında, söz konusu reel olmayan finansman maliyetleri bilançoda gözükmeyeceği için, bunların da mukayyet değerleri ile beyanname üzerinde indirim konusu yapılması gerekmektedir.
Düzeltilmiş Cari Dönem Kar-Zararı
Geçici vergi dönemleri sonu itibariyle oluşan kar ya da zarar, Enflasyon Düzeltme Hesabının bakiyesine göre bulunacaktır. Enflasyon Düzeltme Hesabının bakiyesi, Dönem Kar/Zarar Hesabına devredilerek kapatılacak ve verilen bakiye türüne göre işletmenin dönem kar ya da zararı görülmüş olacaktır.
Öz sermaye kalemleri
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesinin (A) fıkrasının (5) numaralı bendinin 5 inci fıkrasının 2 nci cümlesinde, 5228 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi ile yapılan değişiklikle mükelleflere, öz sermaye kalemlerine ait enflasyon fark hesaplarında yer alan tutarları, düzeltme sonucu oluşan geçmiş yıl zararlarına mahsup edebilme imkanı sağlanmıştır.
Öz sermaye kalemlerine ait enflasyon farklarının, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerince düzeltme sonucu bulunan geçmiş yıl zararlarına mahsup edilmesi, kar dağıtımı olarak addedilmeyecektir.
Mükellefler (bu hükme Vergi Usul Kanununun geçici 25 inci maddesinde de yer verildiği için) 31/12/2003 tarihli bilançolarının düzeltilmesi neticesinde oluşan geçmiş yıl zararlarını da düzeltme işlemi neticesinde oluşan öz sermaye farklarına mahsup edebilecekler ve 31/12/2003 tarihli düzeltilmiş bilançoya ait nihai kar ya da zarar rakamına ulaşacaklardır.
Düzeltme işlemine tabi tutulmuş kıymetlerin satışı
Düzeltme işlemine tabi tutulmuş olan 31/12/2003 tarihli bilançoda yer alan parasal olmayan kalemlerin daha sonra elden çıkarılması halinde, bunlara ilişkin enflasyon düzeltme farkları maliyet olarak kabul edilmekteydi. 5228 sayılı Kanunun 11 inci maddesiyle geçici 25 inci maddenin sonuna eklenen (l) bendi ile aynı hüküm korunmuş ancak, amortismana tabi olmayan kıymetlerin düzeltilmiş değerlerinin altında bir bedelle satılması halinde, düzeltme sonrası değerle, düzeltme öncesi değer arasındaki farka isabet eden zararın, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde dikkate alınmayacağı belirtilmiştir.
|
